Ο Bergman και η ακρότητα της σιωπής

Η ιδέα μου είχε έρθει αρχικά όταν άκουγα, πρωτοετής, τα EP των (Σουηδών) Gra και μου μαύριζε την ψυχή ο υπόκωφος, οριακά επιθανάτιος βήχας ενός γέρου ενώ ανακάτευε το τσάι του και έπαιζε ένα βαλς γερμανικό, ξέρετε, σαν εκείνα που άκουγαν οι Σουηδοί που συνεργάστηκαν με τους Ναζί. Η εικόνα που έφτιαξα στο μυαλό μου κάπως με χτύπησε μαζί με το Πάθος της Άννας, του Μπέργκμαν. Ένας μοναχικός τύπος να ταΐζει ένα σκυλί, μετά να προσπαθεί να μιλήσει σε μια γυναίκα, να της φτιάχνει τσάι. Λίγο μετά ξαναθυμήθηκα διακοπές στα Γιάννενα και την υποχρεωτική επίσκεψη στην εκκλησία.

Κάποια χρόνια μετά, μετά από μια πολύ χρήσιμη κουβέντα, κατάλαβα ότι πιο πολύ σημασία έχει το γιατί ακούμε κάτι, παρά το τι είναι αυτό που ακούμε. Τα μουσικά γούστα του καθενός μπορεί να διαφέρουν ακόμα και εάν μιλάμε για ίδιο πρόσωπο/άλλες καταστάσεις. Και ένα χρόνο μετά έτυχε να (ψίλο) δω το «Καλοκαίρι με την Μόνικα» του Μπέργκμαν. Αλλά όπως και να έχει, ο ήχος όταν τον ακούς απομονωμένος/α ξεκλειδώνει μια άλλη κατάσταση. Είναι σαν εκείνο το πολύ όμορφα ανατριχιαστικό πράγμα που είχε πει στο Westworld ο καλύτερος χαρακτήρας της (εξαιρετικής) σειράς, ότι δηλαδή από παιδί φανταζόμουν να παίζω σε ιστορίες, να είμαι κομμάτι τους. Η σύνδεση του Μπέργκμαν με ήχους για εμένα είναι κάτι αντίστοιχο. Είναι σαν να ζεις κάπως στο περιβάλλον που χτίζει.

Στο μικρό αυτό αφιερωματάκι θα παρουσιάσουμε σκόρπιες/άχρηστες/αδιάφορες σκέψεις σχετικά με το κατά πόσο ακραίος είναι ο Μπέργκμαν μιας και πραγματεύεται εντελώς ανθρώπινα θέματα, και άρα κατά πόσο ακραίος μπορεί να είναι ο ήχος που τον συνοδεύει ενώ περνάτε τις νύχτες σας βλέποντας τις ταινίες του.

Ο ακραίος ήχος δεν είναι κατ’ ανάγκη οι (ακραίες) εκδοχές του metal. Για εμένα, και για πολλούς άλλους, ακραίος ήχος είναι ο ήχος που διατηρεί μια απόσταση από την «νορμάλ» μουσική των τεσσάρων, πέντε λεπτών με την προκαθορισμένη δομή. Αυτά δεν λέγονται λόγω ελιτισμού (όπως θα καταλάβατε ακούμε Arctic Monkeys) αλλά επειδή όταν ένα κομμάτι διαρκεί 15 λεπτά και επί της ουσίας είναι δύο riff/μελωδίες/θέματα, απαιτεί από εσένα άλλη κουλτούρα. Η εκστατική ικανότητα της επαναληπτικότητας πατάει ένα βουλοκέρι γνησιότητας στα συναισθήματα. Ο ίδιος λόγος είναι που καθιστά τον Μπέργκμαν λιγότερο «μαζικό», σίγουρα περισσότερο «ακραίο». Το Persona βασίζεται οριακά ΜΌΝΟ σε διαλόγους και αυτή είναι η μαγεία του. Η σιωπή της ταινίας είναι εκκωφαντική εάν σκεφτείς ότι ανοίγεται ο άνθρωπος που υποτίθεται ότι γιατρεύει. Εδώ είναι η μαγεία των ακραίων εκδοχών της μουσικής, στις instrumental μορφές τους. Οικοδομούν την σιωπή για να τη γεμίσεις με την (κάθε) σκέψη σου – όπως είπαμε, σημασία έχει γιατί ακούμε κάτι, όχι τι ακριβώς ακούμε.

Η ακρότητα των Floyd έγκειται στο Animals και στην σκατοψυχία του The Wall, όταν σε εγκαλούν α) να το βουλώσεις και β) να ευθυγραμμιστείς. Το ίδιο ισχύει και με τους Neurosis. Δύσκολοι δίσκοι για σάπιες καταστάσεις, οριακά αυτοκαταστροφικές. Η διάρκεια και η ταμπέλα είναι που καθιστούν τους δίσκους αποτρεπτικούς. Κατά τα άλλα το A Sun That Never Sets θα μπορούσε να ακούγεται κάθε βράδυ, ενώ κάποιος λιποθυμάει από το αλκοόλ, μιας και το γέννησε μια σκηνή βυθισμένη σε αυτό.

Η σχέση του Μπέργκμαν με τον ακραίο ήχο σε ΚΑΘΕ εκδοχή του έχει να κάνει με την ίδια την κουλτούρα που ΑΠΑΙΤΕΙ αυτή η μορφή τέχνης. Προσοχή, όχι την ποπ σαπίλα του Λάνθιμου, που σκυλεύει την τέτοια μορφή έκφρασης με επιτηδευμένη ακρότητα (παιδί του Τρίερ, γαρ…) αλλά με μια ακρότητα ουσίας – όχι κυριολεξίας. Οι σκηνές βίας στον Μπέργκμαν είναι ελάχιστες – και όσες είναι, είναι αδιανότητα ακραίες όταν σε αγγίζουν.

Αυτό όμως που καθιστά τον ακραίο ήχο ευθυγραμμισμένο με τον Σουηδό είναι α) η επαναληπτικότητα και β) ο χειρισμός των συναισθημάτων.

Ο Μπέργκμαν ποτέ (μα ποτέ) δεν θα βγάλει τον έρωτα από μια ταινία, είτε μιλάμε για την Έβδομη Σφραγίδα είτε μιλάμε για το Καλοκαίρι με την Μόνικα. Είναι κομμάτι αυτού που σε διαμορφώνει και εάν (κάνεις ότι) δεν σε ενδιαφέρει, είναι επειδή κάποτε σε ενδιέφερε πολύ. Το ίδιο θα ισχύσει για τον ακραίο ήχο. Όχι για τα ποζεριλίκια και το «κακό» image αλλά επειδή η επιθετικότητα και η εσωστρέφεια έχουν μια διαλεκτική με την προσωπική ζωή του καθενός. Γιατί κατά τα άλλα, δε μπορώ να σκεφτώ παρά λίγους τρόπους για τους οποίους (σε) γονατίζει όλο το Paracletus… Ο ακραίος ήχος του Filosofem δεν έγκειται ούτε στα φωνητικά ούτε πουθενά αλλού, παρά μόνο στη διάρκεια, στην μονοτονία, στην κατάθλιψη. Σου πετάει στη μάπα 26 λεπτά κομμάτι στα μισά του δίσκου απλώς για να κάνεις καφέ και να συνεχίσεις την (όποια) κωλοζωή σου. Τα δύο Gebrechlichkeit μπορείς να τα ακούς για να κοιμηθείς επειδή είναι τόσο ομαλά σαν ροή και τόσο ΑΚΡΑΙΑ στο πώς σε χτίζουν σαν ακροατή. Το βουλώνεις και το ζεις. Κοινώς η αποστασιοποίηση ως μερική επαναφόρτιση και εξυγίανση.

Σκεφτείτε το Winter Light και μετά βάλτε το Im Wald να παίζει. Με κλειστά φώτα. Κυρίως γιατί η υπαρξιακή ακρότητα της σιωπής που διαπερνά όλη την ταινία θα σας «μιλήσει» και σε έναν δίωρο δίσκο που τα φωνητικά είναι τελείως (μα τελείως) υποτελή. Πόσο υπόκωφο είναι το κλάμα σε μια ταινία με τόση αόρατη ένταση.

Η σχέση Μπέργκμαν και ακραίου ήχου δεν έγκειται τόσο στην «Έβδομη Σφραγίδα» (την χρησιμοποίησε και ο Arioch στο ΑΔΙΑΝΟΗΤΟ Salvation). Έγκειται στην σιωπή που επιτάσσει η επαναληπτικότητα του Persona, στην μοναξιά του «Πάθους της Άννας». Ο ακραίος ήχος δεν ακούγεται μαζικά, όχι επειδή είναι «υπεράνω» αλλά επειδή απαιτεί από εσένα κάτι για να σου δώσει το «μερτικό» του. Όταν ακούς μία ώρα δίσκο Tame Impala δύσκολα θα το νιώσεις το ίδιο με παρέα.

Η εξατομίκευση της ακραίας μορφής της τέχνης προσωπικά με εκφράζει γιατί καλύπτει μια άλλη πτυχή του ακροατή. Η προ – τελευταία κυκλοφορία των Paysage D’ Hiver κρατάει δύο ώρες. Η διάρκεια δεν σε αφορά καν. Είναι κομμάτι ενός κόσμου.

Η έκσταση του να τραγουδάς το «Τίποτα δεν πάει χαμένο» είναι ανεκτίμητη.

Το ίδιο όμως είναι και να περάσεις ένα βράδυ με τα 8 λεπτά του Ad Astra, ή τη μαγεία των Ulver. Εάν περισσέψει λίγη σελήνη, δοκιμάστε.

Υ.Γ.

Εάν νομίζατε ότι δεν θα έμπαινε (ως εισαγωγική φωτογραφία με την καλύτερη ηθοποιό του Μπέργκμαν και τον ίδιο, διαβάζετε λάθος μπλογκ.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s